Η δημιουργία των μαργαριταριών είναι ένα αξιοθαύμαστο φαινόμενο, που ξεκινά όταν σε ένα όστρακο παρεισφρήσει ένα ξένο σώμα όπως ένα παράσιτο ή ένας κόκκος άμμου. Αν το μαλάκιο δεν μπορεί να το αποβάλλει, αρχίζει να περιβάλλει τον εισβολέα με μία ουσία που ονομάζεται μάργαρο ώστε να τον εγκλωβίσει και να προστατευθεί. Έτσι με τα χρόνια σχηματίζεται το πανέμορφο γυαλιστερό και ιριδίζον υλικό που γνωρίζουμε σαν μαργαριτάρι.

Τα φυσικά μαργαριτάρια δημιουργούνται τυχαία χωρίς καμία συμμετοχή από τον άνθρωπο στη διαδικασία της δημιουργίας τους, και έχουν τυχαίο σχήμα και χρώμα. Τα φυσικά μαργαριτάρια καλής ποιότητας είναι  πολύ σπάνια και εξαιρετικά ακριβά.

Για το λόγο αυτό, ο άνθρωπος άρχισε να καλλιεργεί όστρακα αποκλειστικά για την παραγωγή μαργαριταριών αλμυρού ή γλυκού νερού. Η διαδικασία δημιουργίας των καλλιεργημένων μαργαριταριών είναι πανομοιότυπη με αυτήν των φυσικών μαργαριταριών, με τη μόνη διαφορά ότι το παράσιτο τοποθετείται στο εσωτερικό του οστράκου από τον άνθρωπο. Η μέθοδος αυτή εφευρέθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα στην Ιαπωνία, ενώ σήμερα τα περισσότερα μαργαριτάρια παράγονται στην Κίνα. Η βιομηχανία των κοσμημάτων χρησιμοποιεί σήμερα σχεδόν αποκλειστικά τα καλλιεργημένα μαργαριτάρια.

Τα χαρακτηριστικά που προσδίδουν ομορφιά σε ένα μαργαριτάρι και επηρεάζουν την αξία του είναι το χρώμα, το σχήμα, το μέγεθος και η ποιότητα της επιφάνειάς του.

Χρώμα: Τα μαργαριτάρια έχουν μια μεγάλη ποικιλία χρωματισμών και αποχρώσεων. Τα φυσικά χρώματά τους είναι άσπρο, ασημί, κρεμ, ροζ, λιλά, χρυσό, ή ακόμα και το μαύρο ή σκούρο πράσινο των μαργαριταριών Ταϊτής.

Σχήμα: Τα μαργαριτάρια επίσης έχουν μια μεγάλη γκάμα σχημάτων, από το κλασσικό στρογγυλό σχήμα των μαργαριταριών Akoya, έως το ημισφαιρικό σχήμα των μαργαριταριών Mabe, ή το ακανόνιστο σχήμα των μαργαριταριών Baroque. Γενικά ισχύει ότι όσο πιό στρογγυλό είναι ένα μαργαριτάρι τόσο μεγαλύτερη είναι η αξία του.

Μέγεθος: Το μέγεθος των μαργαριταριών μετριέται από τη διάμετρό του σε χιλιοστά, και μπορούν να είναι από 1 mm ή λιγότερο μέχρι και 20 mm. Όσο μεγαλύτερο είναι ένα μαργαριτάρι τόσο πιο ακριβό είναι, αφού τα μεγαλύτερα μαργαριτάρια απαιτούν μεγαλύτερα όστρακα αλλά και πολύ περισσότερο χρόνο για να δημιουργηθούν.

Επιφάνεια: Η ποιότητα της επιφάνειας ενός μαργαριταριού είναι από τους πιο σημαντικούς παράγοντες της αξίας τους. Όσο λιγότερα στίγματα και ατέλειες έχει η επιφάνεια ενός μαργαριταριού, τόσο πιο περιζήτητο είναι, ενώ η ποιότητα του μαργάρου είναι αυτή που δίνει τη λάμψη στο μαργαριτάρι.